समीक्षा

जीवन र माटोको सुगन्ध ‘जीवनसूत्रका गीत’ मा

शरद ऋतु

नेपाली साहित्यमा बालसाहित्य र किशोर साहित्यको आफ्नै विशिष्ट महत्व छ । बालबालिकाको कोमल मनोविज्ञानलाई बुझेर उनीहरूमा जीवनप्रतिको सकारात्मक दृष्टिकोण, राष्ट्रप्रेम, श्रमप्रतिको सम्मान, प्रकृतिसँगको आत्मीयता तथा मानवीय मूल्यको विकास गराउने साहित्यिक कृतिहरूको आवश्यकता आज झन् बढी महसुस भइरहेको छ । आधुनिक प्रविधि, सामाजिक सञ्जाल र उपभोक्तावादी संस्कृतिको प्रभावले नयाँ पुस्ता आफ्नै मौलिकता, श्रमसंस्कार र सामाजिक उत्तरदायित्वबाट क्रमशः टाढिँदै गएको सन्दर्भमा यस्ता कृतिहरूको महत्व अझ बढेको छ । यही आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्ने उद्देश्यका साथ साहित्यकार खगेश्वर भण्डारीले प्रस्तुत गर्नुभएको बाल तथा किशोर कविता संग्रह ‘जीवनसूत्रका गीत’ नेपाली बालसाहित्यको क्षेत्रमा एउटा महत्वपूर्ण कृतिका रूपमा देखापरेको छ । नेपाली साहित्यमा बालवालिका लक्षित कृतिहरुको खडेरी छ भन्न सकिन्छ । बालवालिकाका बारेमा पत्रिकामा कम मात्रै लेखिन्छ । रेडियोमा कम बोलिन्छ । टेलिभिजनको अवस्था पनि त्यस्तै हो । पछिल्लो समय लोकपृय रहेको अनलाईनमा पनि यस्तै समस्या देखिन्छ । बालवालिका लक्षित सामग्रीको अभाव भइरहेको समयमा खगेश्वर भण्डारीको जीवनसूत्रका गीतले केही हदसम्म एउटा अभाव कम गरेको छ ।

अक्षरधाम प्रकाशनबाट पहिलो पटक वि.सं. २०८२ मा प्रकाशित यो कृति केवल कविताहरूको संग्रह मात्र होइन, जीवन जिउने कला सिकाउने एउटा साहित्यिक पाठशाला पनि हो । यस पुस्तकमा जीवनका विविध पक्षलाई बालमैत्री शैलीमा प्रस्तुत गरिएको छ । पुस्तकको आवरण हेर्दा नै पाठकलाई आकर्षित गर्ने सामथ्र्य यसमा छ । उदाउँदो वा अस्ताउँदै गरेको सूर्यको पृष्ठभूमिमा एक बाल आकृतिले नरसिङ्गा फुकिरहेको र अर्को आकृति प्रकृतिको काखमा बसेर जीवनलाई नियालिरहेको दृश्यले आशा, जागरण र सिर्जनशीलताको सन्देश दिन्छ । रातो, पहेँलो र सुनौलो रङ्गहरूको संयोजनले नयाँ बिहानीको संकेत गर्छ । बालकको हातमा रहेको बाजाले परिवर्तनको आह्वान गरेको जस्तो अनुभूति हुन्छ भने प्रकृतिको सान्निध्यमा बसेको अर्को आकृतिले जीवनको सौन्दर्य र शान्तिको खोजीलाई प्रतिनिधित्व गरेको देखिन्छ । आवरणले नै पुस्तकको मूल भावलाई दृश्यात्मक रूपमा अभिव्यक्त गरेको छ । खगेश्वर आफैमा राम्रो कलाकार पनि हो । उहाँ आफैले तयार पारेको आवरण र यस भित्रका रचनाहरुले साच्चिकै गम्भिर सन्देश दिएका छन् ।

यस कृतिका लेखक भण्डारीको लेखनीमा बेग्लै पचिहान छ । यस अघि ‘रातो सिपाही’, ‘सेतो विस्तरा’, ‘प्लास्टिकको फूल’ लगायतका चर्चित कृतिहरूमार्फत नेपाली साहित्यमा आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाइसकेका भण्डारीको अनुभव र सिर्जनशीलताको परिपक्वता ‘जीवनसूत्रका गीत’ मा पनि स्पष्ट रूपमा देख्न सकिन्छ । बालसाहित्यलाई केवल मनोरञ्जनको माध्यम नभई चेतना र संस्कार निर्माणको साधनका रूपमा प्रयोग गर्ने लेखकको दृष्टिकोण यस कृतिमा झन् परिपक्व रूपमा प्रस्तुत भएको छ । यस संग्रहमा ३५ वटा गीत तथा कविताहरू समावेश गरिएका छन् । पहिलो रचनादेखि अन्तिम रचनासम्म पुग्दा पाठकले जीवन, समाज, प्रकृति, राष्ट्र, श्रम, अनुशासन, चरित्र र प्रगतिका अनेक सूत्रहरू भेट्टाउँछ । संग्रहका अधिकांश कविताहरू जीवनमुखी छन् । ती कविताहरूले बालबालिकालाई केवल रमाइलो दिन खोजेका छैनन्, बरु उनीहरूलाई सोच्न, बुझ्न र असल नागरिक बन्न प्रेरित गरेका छन् ।

संग्रहमा पहिलो कविताका रुपमा ‘रमाइलो देश’ शिर्षकको कविता रहेको छ । ‘रमाइलो देश’मा देशको झण्डाका बारेमा उल्लेख गरिएको छ । यस कविताले नेपालको प्राकृतिक, सांस्कृतिक र भौगोलिक विविधतालाई अत्यन्त सरल भाषामा चित्रण गरेको छ । कविले हिमाल, पहाड, तराई, वनजंगल, डाँफे, हिउँ र पर्यटकको प्रसंग उठाएर नेपालप्रतिको गर्व र आत्मीयता व्यक्त गरेका छन् । राष्ट्रप्रेमका नाममा नारा मात्र घन्काउने प्रवृत्तिभन्दा फरक, यस कविताले बालबालिकाको मनमा देशलाई चिन्ने, माया गर्ने र संरक्षण गर्ने भावना जगाउँछ । राष्ट्रियताको भावनालाई बालमनोविज्ञानसँग जोडेर प्रस्तुत गर्नु कविको महत्वपूर्ण सफलता हो ।
संग्रहमा रहेको दोस्रो कविता ‘मेरो देश आउ’ रहेको छ । जसमा नेपालको बर्णन गरिएको छ ।
स्वर्ग हेर्न मन भए मेरो देश आउ,
गुराँसका थुँगा टिपी शिरमाथि लाउ ।
हिउँमाथि कुद या त चौतारोमा बस,
जहाँ पनि पाइन्छ है मिठो मधुरस ।।
भण्डारीको जीवनसूत्रका गीतमा यस्तै एक से एक राम्रा रचना रहेका छन् । यस संग्रहको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको श्रम र सीपप्रतिको सम्मान हो । लेखकले आफ्नो भूमिकामै ‘समाज परिवर्तनको पहिलो सर्त श्रम, सीप र वैज्ञानिक संस्कार हो’ भनेर स्पष्ट रुपमा लेख्नुभएको छ । यही विचार संग्रहका धेरै कविताहरूमा प्रतिबिम्बित भएको छ । ‘किसान’, ‘सिप र श्रम’, ‘माटोको ऋण’ लगायतका कविताहरूले पसिनाको मूल्य बुझाउँछन् । आजको समाजमा धेरैजसो युवाहरू सजिलो सफलता र तडकभडकतर्फ आकर्षित भइरहेका बेला यी कविताहरूले श्रम नै सम्मानको आधार हो भन्ने सन्देश दिन्छन् । किसानको मेहनत, कारीगरको सीप र श्रमिकको योगदानलाई सम्मान गर्न सिकाउने यस्ता कविताहरू आजको आवश्यकता हुन् ।

संग्रहका कविताहरूमा जीवनबोध र नैतिक शिक्षाको पक्ष पनि उत्तिकै बलियो छ । ‘जीवन–सार’, ‘जीवनसूत्रका भाका’, ‘चरित्र’ जस्ता कविताहरूले असल आचरण, इमानदारी, सहयोग, अनुशासन र सकारात्मक सोचको महत्वलाई सहज रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् । कविले उपदेशात्मक शैलीमा होइन देश र समाजको यथार्थ चित्रण गर्नुभएको छ । कतिपय कवितामा प्रकृतिका तत्वहरू, जनावर, चराचुरुङ्गी र दैनिक जीवनका घटनालाई प्रतीकका रूपमा प्रयोग गरेर बालबालिकाले आफैं निष्कर्ष निकाल्ने वातावरण तयार गरिएको छ । कुनै पनि रचना बोझिला होइन रोचक र रहरलाग्दा छन् ।

प्रकृतिप्रतिको मोह पनि यस संग्रहको अर्को सबल पक्ष हो । नदी, पहाड, वन, फूल, चराचुरुङ्गी, बादल र घामजस्ता प्राकृतिक बिम्बहरू कवितामा बारम्बार दोहोरिएका छन् । यसले बालबालिकामा वातावरणीय चेतना विकास गर्न मद्दत पु¥याउँछ । प्रकृतिसँगको सम्बन्ध कमजोर बन्दै गएको वर्तमान समयमा यस्ता कविताहरूले बालबालिकालाई आफ्नै परिवेशसँग जोड्ने काम गर्छन् । प्रकृतिको संरक्षण र जीवनबीचको सम्बन्धलाई कविले सरल शब्दमा अभिव्यक्त गर्नुभएको छ । आज धेरै बालवालिकाहरु शहरमा बस्दछन् । शहरमा बस्नेहरुसंग जीवन छैन जस्तो लाग्छ । उनिहरु मानिस नभएर यन्त्र जस्ता भएका छन् । दुध के ले दिन्छ ? भन्दा डेरीले भन्ने । चामल कसरी आउँछ ? भन्दा पसलबाट भन्ने खालको अवस्था देखिन्छ । यसले हाम्रो पछिल्लो पिंढी कसरी समाजसंग कटदै गएको छ भन्ने देखाउँछ । बालवालिकालाई जीवन पढाउनु छ । माटो पढाउनु छ । देश पढाउनु छ । संघर्षका कथाहरुका बारेमा पनि जानकारी दिनुपर्नेछ ।

भण्डारीको कृतिको भाषाशैलीका दृष्टिले हेर्दा ‘जीवनसूत्रका गीत’ अत्यन्तै सफल कृतिका रुपमा आएको छ भन्न सकिन्छ । खगेश्वर भण्डारीको भाषा सरल, सहज र प्रवाहपूर्ण छ । बालबालिकाले सजिलै बुझ्न सक्ने शब्द चयन गरिएको छ । कविताहरूमा लयात्मकता प्रबल भएकाले सस्वर वाचन गर्दा झन् प्रभावकारी सुनिन्छन् । अनुप्रास, पुनरुक्ति र ध्वन्यात्मक शब्दहरूको प्रयोगले कवितालाई संगीतात्मक बनाएको छ । यही कारणले यी कविताहरू विद्यालयका पाठ्य गतिविधि, कविता वाचन प्रतियोगिता तथा बालसाहित्यिक कार्यक्रमहरूका लागि पनि उपयुक्त देखिन्छन् ।

पुस्तकमा समावेश गरिएका रेखाचित्रहरू अर्को आकर्षण हुन् । प्रत्येक कवितासँग सम्बन्धित चित्रले कविताको भाव बुझ्न सहयोग पु¥याएको छ । बालबालिकाको ध्यान केन्द्रित गर्न र उनीहरूको कल्पनाशक्ति विस्तार गर्न चित्रहरूको महत्वपूर्ण भूमिका हुन्छ । यस दृष्टिले पुस्तकको दृश्य प्रस्तुति प्रशंसनीय छ । यद्यपि भित्री पृष्ठहरूमा केही रङ्गीन चित्रहरू थपिएको भए पुस्तक अझ बढी आकर्षक बन्न सक्थ्यो भन्ने सुझाव दिन सकिन्छ । हिजो आज सुन्ने भन्दा हेर्ने सामग्रीको खोजी धेरैले गरिरहेका हुन्छन भनिन्छ । यसै भएर श्रव्य दृष्यको महत्व बढ्न थालेको छ । यसैले रंगीन चित्रको खोजी पाठकले गर्न सक्छन ।

कृतिका सबल पक्षहरू धेरै छन् । सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि भनेको बाल र किशोर मनोविज्ञानको सही पहिचान हो । कविताहरू मनोरञ्जनात्मक छन्, तर केवल मनोरञ्जनमा सीमित छैनन् । तिनले शिक्षा, प्रेरणा र चेतना पनि दिन्छन् । श्रम, सीप, राष्ट्रियता, चरित्र निर्माण र सकारात्मक सोचजस्ता विषयलाई बालमैत्री ढंगले प्रस्तुत गर्नु सजिलो काम होइन । खगेश्वर भण्डारीले त्यो चुनौती सफलतापूर्वक सामना गर्नुभएको छ । आधुनिक समाजमा बढ्दो परनिर्भरता र श्रमप्रतिको वितृष्णाका बीच यी कविताहरूले आत्मनिर्भरता र कर्मशीलताको सन्देश दिन्छन् । संग्रहमा सुधार गर्नुपर्ने विषय नभएका होइनन् । सुधारका लागि दिने सुझावहरु छन् कतिपय कविताहरूमा प्रयोग भएका केही दार्शनिक अवधारणाहरू साना बालबालिकाका लागि अलि गाह्रो हुन सक्छन् । त्यस्ता विषयहरू बुझ्न शिक्षक वा अभिभावकको सहयोग आवश्यक पर्न सक्छ । बालवालिकाको मनोविज्ञानलाई मनन गरेर रचना गर्न सक्ने हो भने ति बालवालिकाको जिव्रोमा झुण्डीन सक्ने खालका हुन्छन । यो भनेर यसमा समावेश गरिएका रचना कमजोर छन भन्न सकिदैन ।

संग्रहमा रहेको माटोको ऋण शिर्षकको कविताले देशमा बस्न चाहेको एउटा बालक वा युवालाई विदेश जानबाट आमाले नै दवाव दिइरहेको भन्ने भाव बोकेको छ । जसमा भनिएको छ ।
विदेशमा जाउ छोरा नभन है आमा,
प्रेममाथि काँडाँ जाग्छ विज्छ पैतालामा ।
पालीताली हुर्काएर अन्तै पठाउने
खसी हैनन्् छोराछोरी धनले साटिदिने ।।
हिजो आज भन्नका लागि त केटाकेटीहरु देशमा बस्न मान्दैनन्, अलिकति पढ्यो वा अलिकति बढ्यो भने विदेश ताक्छन भन्ने भाष्य खडा गरिएको छ । सवै बालवालिका वा किशोर किशोरीहरु विदेश जान खोज्दैनन् । बालवालिकाहरुलाई देशको बारेमा सिमाउने, देश पढाउने, जीवन पढाउने हो भने देश छोडेर विदेश जाने चाहना गर्ने थिएनन् होला । आमा बावुहरुले नै देखासिकीमा आफ्ना सन्तानलाई विदेश पठाउने चलन चलेको छ । यसलाई रोक्नका लागि भण्डारीको कविताले सन्देश दिएको छ । यस्ता धेरै कविताहरु ‘जीवनसूत्रका गीत’मा समावेश गरिएको छ । रमाइलो देश, मेरो देश आउ, एकताको गीत, माटोको ऋण, चराको आसा, किसान, जीवनसूत्रका भाका, जीवन–सार, पालुवाको विन्ती, मुटुभित्र देश, मानवीय स्वभाव, आमा, माछाको पीडा, चराको संसार, गिद्धको महिमा, आपसी माया, दुःखी झुपडी, स्वाभिमान, गाँैथलीको उपदेश, चरित्र, मेरा गुरु, जीवनबोध, मेरा बा, व्वाँसाहरुको राज, नदी, एक विचरी चरी, कविताको बोली, फूलको संसार, साथिलाई चिठी, स्वाभिमानका स्वरहरु, सिप र श्रम, आफ्नो घर, म को हूँ ?, बाच र बचेरा, र प्रगतिको बाटो गरी ३५ वटा रचनाहरु रहेका छन् ।

समग्रमा ‘जीवनसूत्रका गीत’ नेपाली बाल तथा किशोर साहित्यको क्षेत्रमा महत्वपूर्ण उपलब्धि हो । यसले जीवनका सरल तर गहिरा सत्यहरूलाई बालमैत्री भाषामा प्रस्तुत गरेको छ । पुस्तकले नयाँ पुस्तालाई केवल कविता पढ्न सिकाउँदैन, जीवन बुझ्न पनि सिकाउँछ । राष्ट्रप्रेम, श्रमको सम्मान, प्रकृतिप्रतिको प्रेम, असल चरित्र निर्माण र सकारात्मक जीवनदृष्टिको विकास गर्ने सन्देशले भरिएको यो कृति वास्तवमै जीवन र माटोको सुगन्ध बोकेको साहित्यिक उपहार हो । आजको पुस्तालाई सही दिशा दिन सक्षम यस्ता कृतिहरू विद्यालय, पुस्तकालय र घरघरमा पुग्न आवश्यक छ । खगेश्वर भण्डारीको यो कृति नेपाली बालसाहित्यको समृद्ध परम्परामा एउटा उज्यालो र प्रेरणादायी थप उपलब्धिका रूपमा स्मरणीय रहनेछ ।

राप्ती पोष्ट

घोराही, २१ दाङ । घोराही उपमहानगरपालिका क्षेत्रभित्र सञ्चालित होटल, होमस्टे, रेस्टुरेन्ट तथा क्यान्टीन व्यवसायलाई लक्षित गर्दै खाद्य स्वच्छता सम्बन्धी एकदिने तालिम कार्यक्रम बुधबार घोराहीमा भएको छ ।

खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण डिभिजन कार्यालय, तुलसीपुर दाङको आयोजना, घोराही उपमहानगरपालिका उपभोक्ता हित संरक्षण शाखाको सहकार्य तथा दाङ देउखुरी होटेल व्यवसाय समितिको सहजीकरणमा कार्यक्रम सम्पन्न गरिएको हो ।
खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण डिभिजन कार्यालय प्रमुख पदम बरालको अध्यक्षतामा भएको कार्यक्रमको उद्घाटन घोराही उपमहानगरपालिकाकी नगर उपप्रमुख हुमा कुमारी डी.सी.ले गर्नुभएको थियो । कार्यक्रममा घोराही क्षेत्रका चार दर्जनभन्दा बढी होटल व्यवसायीहरूको सहभागिता रहेको थियो ।

कार्यक्रममा खाद्य अधिकृत बरालले खाद्य स्वच्छता तथा गुणस्तर कायम गर्ने विषयमा सहजीकरण गर्नुभएको थियो भने खाद्य निरीक्षक सुदर्शन गोसाइँले होटल तथा रेस्टुरेन्टको स्तरीकरणका लागि व्यवसायीहरूले अनिवार्य रूपमा पालना गर्नुपर्ने मापदण्डका विषयमा विस्तृत प्रशिक्षण दिनुभएको थियो ।

त्यसैगरी कार्यक्रममा घोराही उपमहानगरपालिकाको उपभोक्ता हित संरक्षण शाखाका प्रमुख मोहन सिंह सुनार, सरसफाइ व्यवस्थापन शाखाका प्रमुख लक्ष्मण अधिकारी र प्रशासन महाशाखा प्रमुख वासुदेव आचार्यले प्रस्तुत गरिएका दुई वटा कार्यपत्रमाथि टिप्पणी गर्दै खाद्य सुरक्षालाई स्थानीय तहको प्राथमिकता बनाउनुपर्नेमा जोड दिनुभयो ।

कार्यक्रममा सहभागी सरोकारवाला तथा व्यवसायीहरू सहित ६५ जनाभन्दा बढीको उपस्थिति रहेको थियो । सहभागीहरूले यस्तो प्रकारका तालिमले व्यवसायमा गुणस्तर सुधार गर्न, उपभोक्ता स्वास्थ्य सुरक्षित गर्न तथा होटल व्यवसायलाई थप व्यवस्थित बनाउन सहयोग पुग्ने विश्वास व्यक्त गरेका थिए ।

दोस्रो खेतुलाल नेपाली स्मृति कप क्रिकेट प्रतियोगिता बंगलाचुलीमा सुरु

राप्ती पोष्ट

दाङ, २१ जेठ । नेपाली कांग्रेस बंगलाचुली गाउँपालिका–४ वडा समितिको आयोजनामा दोस्रो खेतुलाल नेपाली स्मृति कप क्रिकेट प्रतियोगिता बुधबारदेखि बंगलाचुलीमा सुरु भएको छ ।

प्रतियोगिताको उद्घाटन नेपाली कांग्रेसका महामन्त्री गुरुराज घिमिरेले गर्नुभएको थियो । प्रतियोगिता उद्घाटन गर्दै घिमिरेले खेलकुदलाई समाज एकताबद्ध बनाउने सबैभन्दा प्रभावकारी माध्यम भएको बताउनुभयो । उद्घाटन समारोहलाई सम्बोधन गर्दै महामन्त्री घिमिरेले खेलमा जात, धर्म, भाषा, क्षेत्र वा राजनीतिक आस्थाको कुनै भेदभाव नहुने उल्लेख गर्दै खेलले सबैलाई एउटै सूत्रमा बाँध्ने काम गर्ने बताउनुभयो ।

उहाँले खेलकुदले अनुशासन, नेतृत्व क्षमता, सहकार्य र स्वस्थ प्रतिस्पर्धात्मक भावना विकास गर्ने भएकाले युवापुस्तालाई खेलकुदतर्फ आकर्षित गर्न आवश्यक रहेको धारणा राख्नुभयो । उहाँले ग्रामीण क्षेत्रबाट पनि राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका खेलाडी उत्पादन हुन सक्ने सम्भावना प्रबल रहेको बताउँदै बंगलाचुलीमा क्रिकेटप्रति देखिएको उत्साह सकारात्मक भएको टिप्पणी गर्नुभयो ।

‘यहाँका खेलाडीहरूले भविष्यमा प्रदेश तथा राष्ट्रिय टोलीमा स्थान बनाएको हेर्न चाहन्छु ।’ उहाँले भन्नुभयो । उहाँले खेल पूर्वाधार विकास, प्रतिभा पहिचान र खेलाडी प्रोत्साहनमा सबै पक्षको साझा प्रयास आवश्यक रहेकोमा जोड दिनुभयो । खेलकुद केवल मनोरञ्जन मात्र नभई समाज, राष्ट्र र विश्वलाई जोड्ने शक्तिशाली माध्यम भएको उहाँको भनाइ थियो ।
कार्यक्रम नेपाली कांग्रेस बंगलाचुली गाउँपालिका–४ का वडा सभापति शिवराज परियारको अध्यक्षतामा भएको थियो । उक्त अवसरमा नेपाली कांग्रेस दाङका जिल्ला सभापति शंकर डाँगीले बोल्नुभएको थियो । पालिका उपसभापति इन्द्रमणि वलीले स्वागत मन्तव्य व्यक्त गर्नुभएको थियो भने कार्यक्रमको सञ्चालन सचिव चेतप्रसाद डाँगीले गर्नुभएको थियो ।

प्रतियोगिताको विजेताले नगद २० हजार रुपैयाँसहित कप, मेडल र प्रमाणपत्र प्राप्त गर्नेछ भने उपविजेताले नगद १० हजार रुपैयाँसहित कप, मेडल र प्रमाणपत्र प्राप्त गर्ने आयोजकले जनाएको छ । प्रतियोगितामा बंगलाचुली क्षेत्रका आठ टोली सहभागी छन्, जसलाई दुई समूहमा विभाजन गरिएको छ ।

समूह ‘ए’ मा स्युजा क्रिकेट टिम, जुम्लेपानी क्रिकेट टिम, काभ्रे श्रीवारी क्रिकेट टिम र बचेनी क्रिकेट टिम रहेका छन् । त्यस्तै समूह ‘बी’ मा बंगलाचुली क्रिकेट क्लब, श्रीवारी क्रिकेट टिम, छिप्पन क्रिकेट टिम र रोयल मुर्कुटी सहभागी छन् ।

प्रतियोगिताअन्तर्गत बुधबार सम्पन्न खेलहरूमा स्युजा क्रिकेट टिमले बचेनी क्रिकेट क्लबलाई पराजित गर्दै विजयी सुरुआत गरेको छ । दोस्रो खेलमा बंगलाचुली क्रिकेट क्लब (पुरुङ) ले रोयल मुर्कुटीलाई हराउँदै जित हात पारेको छ । त्यस्तै तेस्रो खेलमा काभ्रे श्रीवारी क्रिकेट टिमले जुम्लेपानी क्रिकेट टिमलाई पराजित गर्दै महत्वपूर्ण जित दर्ता गरेको छ ।

राप्ती पोष्ट

दाङ, २१ जेठ । राप्ती स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा वर्षौंदेखि बिग्रिएर थन्किएका पाँच वटा हेमोडायलाइसिस मेसिन मर्मतपछि पुनः सञ्चालनमा ल्याइएका छन् । मेसिनहरू लामो समयदेखि बन्द अवस्थामा रहँदा मिर्गौला रोगका बिरामीहरू उपचारका लागि लामो समयदेखि पालो कुर्न बाध्य हुँदै आएका थिए ।

प्रतिष्ठानका निमित्त कार्यालय प्रमुख, निर्देशक तथा सह–प्राध्यापक डा. सुरेश रसाइलीका अनुसार पोखराबाट डायलाइसिस सम्बन्धी प्राविधिक विज्ञ टोली बोलाएर बिग्रिएका मेसिनहरू मर्मत गरी सञ्चालनमा ल्याइएको हो । उहाँले स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालय लगायत सरकारी निकाय तथा निजी क्षेत्रले सि आर सी अन्तर्गत थप डायलाइसिस मेसिन उपलब्ध गराउन चाहेमा प्रतिष्ठान समन्वय गर्न तयार रहेको बताउनुभयो ।

मेसिनहरू सञ्चालनमा आएपछि बिरामीहरू प्रत्यक्ष रूपमा लाभान्वित भएका छन् । डा. रसाइलीका अनुसार यसअघि इमरजेन्सीमा डायलाइसिस गराउने बिरामीको संख्या २२ जनासम्म पुगेकोमा अहिले घटेर तीन जनामा सीमित भएको छ । साथै, दैनिक थप ११ जना नयाँ बिरामीले नियमित डायलाइसिस सेवा पाउन थालेका छन् ।

प्रतिष्ठानमा हाल तीन सिफ्टमा डायलाइसिस सेवा सञ्चालन भइरहेको छ, जसबाट दैनिक ३३ जना मिर्गौला रोगका बिरामीले सेवा लिइरहेका छन् । बिहान ७ बजेदेखि बेलुका १० बजेसम्म सञ्चालन हुने सेवाबाट हालसम्म ९१ जना बिरामी लाभान्वित भएको प्रतिष्ठानले जनाएको छ ।

सेवालाई थप प्रभावकारी बनाउन नर्सिङ इञ्चार्जसहित १८ जना नर्सिङ स्टाफलाई विशेष तालिम दिइएको छ । हाल प्रतिष्ठानमा १५ वटा हेमोडायलाइसिस मेसिन सञ्चालनमा रहेका छन् भने थप मेसिन सञ्चालनमा आएपछि प्रतीक्षामा रहेका ५४ जना बिरामीलाई सेवा दिन सकिने अपेक्षा गरिएको छ ।

मेसिन मर्मत तथा सञ्चालनमा ल्याउन प्रतिष्ठानका बायोमेडिकल इन्जिनियर शिरीष बुढाथोकीको नेतृत्वमा प्राविधिक टोलीमा आशिष गौतम र अंकित अधिकारीसहितको टोलीले लामो समयदेखि काम गर्दै आएको हो । प्रतिष्ठानले मुलुकमै पहिलोपटक आईसीयूमा रहेका मिर्गौला बिरामीका लागि लक्षित गरी आईसीयूभित्रै डायलाइसिस सेवा पनि सञ्चालन गर्दै आएको छ । विशेषज्ञ चिकित्सक, नर्सिङ इञ्चार्जसहित १८ जनाको टोली निरन्तर सेवा प्रवाहमा खटिएको प्रतिष्ठानले जनाएको छ ।

राप्ती पोष्ट

दाङ, २१ जेठ । लुम्बिनी प्रदेशका मुख्यमन्त्री चेतनारायण आचार्यले मन्त्रिपरिषद् पुनर्गठन गर्नुभएको छ ।
मुख्यमन्त्री आचार्यले नेपालको संविधानको धारा १६८ को उपधारा ९९० बमोजिम प्रदेश प्रमुखसमक्ष मन्त्रिपरिषद् पुनर्गठनका लागि सिफारिस गर्नुभएको हो ।

पुनर्गठित मन्त्रिपरिषद्‌मा पाँच जना नयाँ मन्त्रीलाई नियुक्त गरिएको छ । नेकपा ९एमाले० बाट चार जना र जनता समाजवादी पार्टी ९जसपा० बाट एक जना मन्त्री नियुक्त गर्दै मन्त्रालयगत जिम्मेवारीसमेत तोकिएको छ ।

पुनर्गठित मन्त्रिपरिषद्अन्तर्गत एमालेबाट तुलसीप्रसाद चौधरीलाई कृषि, भूमि व्यवस्था तथा सहकारी मन्त्रालय, रामजीप्रसाद घिमिरेलाई स्वास्थ्य मन्त्रालय, रत्नबहादुर खत्रीलाई भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्रालय तथा डिल्लीराज भुसाललाई उर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाइ मन्त्रालयको जिम्मेवारी दिइएको छ ।

यस्तै, जसपाका भण्डारीलाल अहिरलाई आन्तरिक मामिला तथा कानुन मन्त्रालयको जिम्मेवारी प्रदान गरिएको छ ।
यसअघि उक्त मन्त्रालयको जिम्मेवारी जसपाकै आदेशकुमार अग्रवालले सम्हाल्नुभएको थियो । अग्रवालको स्थानमा अहिरलाई मन्त्री नियुक्त गरिएको हो । नव नियुक्त मन्त्रिहरुको शपथग्रहण जेठ २५ गते सोमबारका लागी तय भएको छ

राप्ती पोष्ट

घोराही, १३ जेठ । दाङको संजीवनी टिचिङ हस्पिटल र सशस्त्र प्रहरी बल नेपाल नं. २९ गण हेडक्वार्टर ज्वालामाई बीच उपचार सेवामा विशेष सहुलियत उपलब्ध गराउने उद्देश्यले समझदारी पत्र (एमओयू) मा हस्ताक्षर गरिएको छ ।
अस्पतालले सामाजिक उत्तरदायित्व अन्तर्गत सशस्त्र प्रहरी बलमा कार्यरत, अवकाश प्राप्त सुरक्षाकर्मी तथा उनीहरूका आश्रित परिवारलाई विभिन्न स्वास्थ्य सेवामा छुट दिने व्यवस्था गर्दै उक्त समझदारी गरिएको हो । अस्पतालका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत दिपक रोका र सशस्त्र प्रहरी बल नेपालका प्रहरी उपरीक्षक यदुकुमार कार्की ले समझदारी पत्रमा हालै हस्ताक्षर गर्नुभएको थियो ।

समझदारीअनुसार सशस्त्र प्रहरी बल नेपालमा कार्यरत तथा अवकाश प्राप्त कर्मचारी र उनीहरूका आश्रित परिवारले अस्पतालमा उपलब्ध विभिन्न स्वास्थ्य सेवामा १० प्रतिशतदेखि ५० प्रतिशतसम्म छुट पाउनेछन् । अस्पताल प्रशासनका अनुसार ओपिडी, ल्याब, शल्यक्रिया, बेड शुल्क लगायतका विभिन्न सेवामा सहुलियत प्रदान गरिनेछ ।

कार्यक्रममा बोल्दै अस्पतालका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत रोकाले सुरक्षा निकायसँग सहकार्य गर्दै सेवा विस्तार गर्न पाउँदा अस्पताल उत्साहित रहेको बताउनुभयो । उहाँले राष्ट्रको सुरक्षामा खटिने सुरक्षाकर्मी र उनीहरूका परिवारलाई स्वास्थ्य सेवामा सहज पहुँच दिलाउन अस्पताल प्रतिबद्ध रहेको उल्लेख गर्नुभयो । ‘सुरक्षाकर्मीहरू देश र नागरिकको सुरक्षाका लागि चौबिसै घण्टा खटिनुहुन्छ ।’ उहाँले भन्नुभयो, ‘उहाँहरूको स्वास्थ्य सुरक्षामा सानो भए पनि योगदान पु¥याउन पाउनु अस्पतालका लागि गौरवको विषय हो ।’

त्यसैगरी सशस्त्र प्रहरी बल नेपालका एसपी यदुकुमार कार्कीले निजी स्वास्थ्य संस्थाले सुरक्षा निकायप्रति देखाएको सहयोगात्मक भावनाको प्रशंसा गर्नुभयो । उहाँले स्वास्थ्य सेवा महँगो बन्दै गएको अवस्थामा यस्तो सहुलियतले सुरक्षाकर्मी र परिवारलाई प्रत्यक्ष राहत पुग्ने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो ।

समझदारी कार्यक्रममा अस्पतालका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत अनिल अर्याल, अस्पताल व्यवस्थापक सह–प्राध्यापक मदन पन्थी, प्रशासन अधिकृत सुशिल रिजाल तथा वित्त नियन्त्रक सिए अनिल सुनार को सहभागिता रहेको थियो । त्यसैगरी सशस्त्र प्रहरी बलतर्फबाट नं. २९ गण हेडक्वार्टर ज्वालामाई दाङका सशस्त्र प्रहरी नायव उपरीक्षक इश्वर डी.सी., नं. ४१ रिजर्भ गण हेडक्वार्टर अर्जुनखोला लमही दाङका सशस्त्र प्रहरी नायव उपरीक्षक टेकराज पोखरेल तथा कारागार सुरक्षा बेस घोराही दाङका सशस्त्र प्रहरी नायव उपरीक्षक दिपकराज अर्याल लगायत सुरक्षा निकायका पदाधिकारीहरूको उपस्थिति रहेको थियो ।
अस्पताल प्रशासनका अनुसार सहुलियत सुविधा प्राप्त गर्न सेवाग्राहीले आफ्नो परिचय खुल्ने कागजात अनिवार्य रुपमा पेश गर्नुपर्नेछ । त्यसका साथै सशस्त्र प्रहरी बलमा कार्यरत वा अवकाश प्राप्त व्यक्तिसँगको नाता प्रमाणित हुने कागजात वा सम्बन्धित सशस्त्र प्रहरी कार्यालयको औपचारिक सिफारिस पत्रसमेत आवश्यक पर्ने जनाइएको छ ।

दाङमा पछिल्लो समय निजी स्वास्थ्य संस्थाहरूले विभिन्न सरकारी तथा गैरसरकारी निकायसँग सहकार्य गर्दै सामाजिक उत्तरदायित्वका कार्यक्रमलाई विस्तार गरिरहेका छन् । स्वास्थ्य उपचारलाई सर्वसुलभ र पहुँचयोग्य बनाउने उद्देश्यले गरिएका यस्ता सहकार्यले सेवाग्राहीलाई प्रत्यक्ष लाभ पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

राप्ती पोष्ट

घोराही, १३ जेठ । दाङका प्रमुख जिल्ला अधिकारी निश्चलराज पाण्डे ले मिडियालाई प्रशासनको आँखा भएको बताउनुभएको छ । उहाँले जिल्लाको शान्ति सुरक्षा, सुशासन र विकासका विषयमा सञ्चारमाध्यमसँग सहकार्य गरेर अघि बढ्ने बताउनुभयो ।

सोमबार मात्रै दाङमा सरुवा भएर आउनुभएका प्रमुख जिल्ला अधिकारी पाण्डेले मंगलबारदेखि औपचारिक रुपमा कार्यभार सम्हाल्नुभएको हो । कार्यारम्भसँगै सञ्चारकर्मीहरुसँगको भेटघाटमा उहाँले जिल्लामा रहेको समस्याका बारेमा बुझ्न थालेको बताउनुभयो । उहाँले दाङ जिल्लामा ठूलो समस्याका रुपमा लागू पदार्थ दुव्र्यसनको समस्या रहेको जानकारी पाएको बताउनुभयो । उहाँले यो समस्या देशव्यापी गम्भीर बन्दै गएको भन्दै दाङमा अझ विकराल रहेको जानकारी आफूले पाएको बताउनुभयो । ‘यसको नियन्त्रणका लागि सबै पक्ष एकजुट हुनुपर्ने छ ।’ उहाँले भन्नुभयो ।

‘हामी कसैले पनि आफ्ना सन्तान बिग्रिएको हामी कसैले पनि हेर्न सक्दैनौँ ।’ उहाँले भन्नुभयो, ‘लागू पदार्थको सेवन रोक्न प्रशासन एक्लैले सक्दैन, यसका लागि अभिभावक, शिक्षक, नागरिक समाज, स्थानीय तह र सञ्चारमाध्यम सबै सक्रिय हुनुपर्छ ।’ जिल्लास्तरमा के कस्ता कार्यक्रम गर्न सकिन्छ भन्ने बारेमा व्यापक छलफल गरेर अघि बढ्ने धारणा पनि उहाँले व्यक्त गर्नुभयो ।

उहाँले मिडियाले प्रशासनलाई सही बाटो देखाउने र खबरदारी गर्ने भूमिका निर्वाह गर्दै आएको उल्लेख गर्दै कार्यालयले सम्पादन गर्ने काममा रचनात्मक सुझाव दिन आग्रह गर्नुभयो । ‘मिडिया प्रशासनको आँखा हो ।’ उहाँले भन्नुभयो, ‘सकारात्मक सुझाव र आलोचनाले कामलाई थप प्रभावकारी बनाउँछ ।’

प्रमुख जिल्ला अधिकारी पाण्डेले दाङ जिल्लामा विपद् व्यवस्थापनलाई समेत प्राथमिकतामा राखिने बताउँदै सम्भावित प्राकृतिक तथा मानवीय विपद्का घटनाप्रति प्रशासन सजग रहने स्पष्ट पार्नुभयो । जिल्लाको विविध भौगोलिक बनोट र सीमावर्ती क्षेत्रका नागरिकले पर्याप्त सेवा सुविधा नपाइरहेको अवस्थाप्रति पनि उहाँले चासो व्यक्त गर्नुभयो ।

कार्यक्रममा बोल्दै नेपाल पत्रकार महासंघ दाङ शाखाका अध्यक्ष सन्तोष सुवेदीले जिल्लामा संचारको अवस्थाका बारेमा जानकारी गराउनुभयो । उहाँले जिल्लामा चारवटा दैनिक पत्रिका, छ वटा साप्ताहिक, एक दर्जन जति रेडियो र दर्तामा रहेका ३७ वटा अनलाइन सञ्चारमाध्यम संचालनमा रहेको जानकारी दिनुभयो । उहाँले प्रमुख जिल्ला अधिकारीलाई सहज तरिकाले सूचना दिने बातावरण बनाउन आग्रह गर्नुभयो । कतिपय अवस्थामा पत्रकार महासंघले सहजकर्ताको भूमिका समेत खेलेको उदाहरण दिंदै सुवेदीले पत्रकार महासंघ प्रशासनसंग मिलेर काम गर्न तयार रहेको उल्लेख गर्नुभयो ।
कार्यक्रममा नेपाल पत्रकार महासंघ दाङका पूर्व अध्यक्ष सुदिप गौतम ले दाङ भौगोलिक र सामाजिक हिसाबले विविधता भएको जिल्ला भएकाले यहाँका नाकावासी तथा दुर्गम क्षेत्रका नागरिकले अझै पनि राज्यका सेवा सुविधामा सहज पहुँच पाउन नसकेको बताउनुभयो । उहाँले सार्वजनिक निकायबाट सूचना सहज रुपमा प्राप्त हुनुपर्नेमा जोड दिँदै कतिपय अवस्थामा सञ्चारकर्मीले सूचना माग्नैपर्ने अवस्था रहेको उल्लेख गर्नुभयो ।

उहाँले सार्वजनिक सुनुवाइको अभ्यासलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याउँदै सञ्चारमाध्यमले सूचना मात्रै नभई समाचारमार्फत जनचासोका विषय उठाउने गरेको बताउनुभयो । सार्वजनिक निकायले सूचना दिन कञ्जुस्याँइ गर्ने गरेको उल्लेख गर्दै गौतमले प्रशासनका तर्फबाट यो कामका लागि सहजिकरण आवश्यक रहेको बताउनुभयो ।

छलफलमा प्रेस काउन्सिल नेपालका पूर्व बोर्ड सदस्य शरद अधिकारीले जिल्ला प्रशासनले सहि र सहज तरिकाले सूचना दिनुपर्ने बताउनुभयो । उहाँले सवै निकायलाई सहज सेवा प्रवाहका लागि निर्देशन दिन आग्रह गर्नुभयो । विगतमा प्रमुख जिल्ला अधिकारी अन्य इलाका प्रशासन कार्यालयमा पनि पुगेर समस्या बुझ्ने परम्परालाई पुनः सक्रिय बनाउनुपर्ने सुझाव पनि उहाँले दिनुभयो । जिल्लाका संचारमाध्यममा आउने समाचारलाई गम्भिरताका साथ लिन पनि उहाँले आग्रह गर्नुभयो ।
कतिपय अवस्थामा संचारकर्मीले समाचारका लागि सूचना माग्दा उल्टै सूचना माग्ने गरेको बताउँदै, सूचना र समाचारको फरकलाई बुझ्न पनि अधिकारीले आग्रह गर्नुभयो । जिल्लाका सरकारी निकायलाई सार्वजनिक सुनुवाई कार्यक्रम नियमित रुपमा गर्न आग्रह गर्नुभयो ।

जिल्ला प्रशासन कार्यालयका प्रशासकिय अधिकृत विजय गौतमले सुभारम्भ गर्नुभएको कार्यक्रममा सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी सावित्रा थापाले पनि पत्रकारले राखेका जिज्ञासाका बारेमा जानकारी दिनुभएको थियो । कार्यक्रममा सहभागी पत्रकारहरुले प्रशासन र सञ्चारमाध्यमबीच समन्वय र विश्वासको वातावरण निर्माण गर्न आवश्यक रहेको धारणा राखेका थिए ।

कृषि, स्वास्थ्य, पूर्वाधार र सुशासनलाई प्राथमिकता

राप्ती पोष्ट

दाङ, १२ जेठ । लुम्विनी प्रदेश सरकारले आगामी आर्थिक बर्षको लागि नीति तथा कार्यक्रम प्रदेश सभामा पेश गरेको छ । प्रदेश प्रमुख कृष्णबहादुर घर्तीमगर ले सोमबार लुम्बिनी प्रदेश सरकारको आगामी आर्थिक वर्ष २०८३÷०८४ को नीति तथा कार्यक्रम प्रदेश सभामा प्रस्तुत गर्नुभएको हो ।

प्रदेश सभाको आठौं अधिवेशनको छैटौं बैठकमा प्रस्तुत नीति तथा कार्यक्रममा कृषि, स्वास्थ्य, शिक्षा, पर्यटन, पूर्वाधार, डिजिटल सेवा, सुशासन तथा आर्थिक सुधारलाई उच्च प्राथमिकतामा राखिएको छ । प्रदेश प्रमुख घर्तीमगरले प्रस्तुत गर्नुभएको नीति तथा कार्यक्रममा संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको सुदृढीकरण, नागरिकमैत्री सेवा प्रवाह, आर्थिक समृद्धि, उत्पादनमुखी अर्थतन्त्र निर्माण तथा प्रदेश सरकारको संस्थागत सुदृढीकरणलाई मुख्य उद्देश्य बनाइएको छ । नीति तथा कार्यक्रममा कृषि उत्पादन वृद्धि, पर्यटन प्रवद्र्धन, स्वास्थ्य सेवा विस्तार, अधुरा आयोजना सम्पन्न गर्ने, सुशासन कायम गर्ने तथा डिजिटल प्रणालीमार्फत सेवा प्रवाहलाई प्रभावकारी बनाउने रणनीति अघि सारिएको छ ।

प्रदेश सरकारले कृषिको आधुनिकीकरण, यान्त्रिकीकरण, व्यवसायीकरण र बजारीकरणलाई प्राथमिकतामा राख्दै ‘बालीवस्तु विशेष सघन व्यावसायिक क्षेत्र विकास कार्यक्रम’ लाई प्रभावकारी बनाउने जनाएको छ । कृषि अनुदान वितरणलाई पारदर्शी बनाउन ‘सरकारी सहुलियतमा सबै कृषकको समान पहुँच’ नीति लागू गरिने उल्लेख गरिएको छ । प्रदेशलाई प्राङ्गारिक प्रदेशको रूपमा विकास गर्न ‘एक पालिका एक अर्गानिक÷रैथाने बाली उत्पादन’ कार्यक्रम सञ्चालन गरिने नीति तथा कार्यक्रममा उल्लेख छ ।

प्रदेश सरकारले आगामी बर्षका लागि ल्याउने बजेटमा कृषिलाई प्राथमिकतामा राखेको नीति तथा कार्यक्रममा उल्लेखित बुँदाहरुबाट देखिन्छ । सरकारले विदेशबाट फर्किएका युवालाई कृषिमा आकर्षित गर्न ‘कृषिमा युवा उद्यमशीलता विकास कार्यक्रम’ सञ्चालन गर्ने भएको छ । कृषि क्षेत्रमा स्टार्टअप सहयोग, प्रविधि हस्तान्तरण र उत्पादन सामग्रीमा सहुलियत उपलब्ध गराइने नीति सरकारले लिएको छ । पहाडी जिल्लामा खोरेत रोग नियन्त्रण, पशुपन्छी तथा मत्स्यपालन प्रवद्र्धन, रैथाने बाली संरक्षण तथा बीउ आत्मनिर्भर कार्यक्रमलाई समेत निरन्तरता दिइने भएको छ ।

प्रदेश सरकारले सहकारी क्षेत्र सुधारलाई पनि प्राथमिकता दिएको छ । सहकारी संस्थाको डिजिटल अभिलेखीकरण, वार्षिक कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन तथा समस्याग्रस्त सहकारी व्यवस्थापनका लागि विशेष व्यवस्था गरिने नीति लिइएको छ । भूमिहीन, दलित, सुकुम्बासी र अव्यवस्थित बसोबासीको व्यवस्थापनमा संघ र स्थानीय तहसँग समन्वय गरिने कार्यक्रम पनि समेटिएको छ ।

औद्योगिक तथा आर्थिक क्षेत्रतर्फ ‘उद्यमशील लुम्बिनी’ र ‘डिजिटल लुम्बिनी’ अभियानलाई प्रदेशको रूपान्तरणकारी कार्यक्रमका रूपमा अघि बढाइने भएको छ । स्वदेशी उत्पादनको प्रवद्र्धन, स्थानीय कच्चा पदार्थमा आधारित उद्योग स्थापनामा प्रोत्साहन, महिला उद्यमशीलता विकास तथा स्टार्टअप कार्यक्रम सञ्चालन गरिने नीति तथा कार्यक्रममा उल्लेख गरिएको छ । वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका युवालाई उद्यमशीलतामा जोड्ने कार्यक्रम ल्याइने भएको छ ।
श्रम क्षेत्रलाई व्यवस्थित गर्न श्रम तथा रोजगार नीति तर्जुमा गरिने, रोजगार पोर्टलमार्फत सूचना प्रवाह गरिने तथा उद्योगको माग अनुसार सीपमूलक तालिम सञ्चालन गरिने सरकारले जनाएको छ । प्रदेशभित्र सार्वजनिक यातायातलाई सुरक्षित बनाउन जीपीएस ट्र्याकिङ र सीसी क्यामेरा जडान गर्ने व्यवस्था मिलाइने भएको छ ।

संस्कृति तथा पर्यटन क्षेत्रलाई पनि नीति तथा कार्यक्रममा महत्व दिइएको छ । लुम्बिनी प्रज्ञा प्रतिष्ठान स्थापना गरी भाषा, कला, साहित्य, संगीत तथा मौलिक संस्कृतिको संरक्षण र प्रवद्र्धन गरिने भएको छ । रोल्पा र रुकुम पूर्वमा साहसिक पर्यटन विकास, पुथा हिमालमा बेसक्याम्प निर्माण तथा “भिजिट नेपाल २०८५” लाई लक्षित गरी पर्यटन पूर्वाधार विकास गरिने नीति लिइएको छ ।

प्रदेशका धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलहरूको संरक्षण र प्रवद्र्धनलाई निरन्तरता दिइने भएको छ । दाङको पाण्डवेश्वर, सुकौराकोट–दंगीशरण, स्वर्गद्वारी, सुपादेउराली, रानीमहल, लुम्बिनी लगायतका धार्मिक क्षेत्रलाई पर्यटन प्रवद्र्धनसँग जोडिने नीति सरकारले अघि सारेको छ । कोइलाबासदेखि स्वर्गद्वारीसम्म धार्मिक तथा सांस्कृतिक पथ निर्माण गरिने उल्लेख गरिएको छ ।

पूर्वाधार विकासतर्फ अधुरा आयोजना सम्पन्न गर्ने नीति सरकारले लिएको छ । प्रदेश गौरवको आयोजना रामपुर–कपुरकोट सडकलाई उच्च प्राथमिकता दिइने भएको छ । सडक सञ्जाल विस्तार, झोलुङ्गे पुल निर्माण, सडक सुरक्षामा सुधार तथा पूर्वाधारको गुणस्तर परीक्षणका लागि कपिलवस्तुको चन्द्रौटामा बनेको पूर्वाधार प्रयोगशाला सञ्चालनमा ल्याइने भएको छ ।
सिँचाइ क्षेत्रको दीर्घकालीन गुरुयोजना बनाइने, भूमिगत तथा सतह सिँचाइ विस्तार गरिने तथा “एक वडा एक पोखरी” कार्यक्रम अभियानका रूपमा सञ्चालन गरिने नीति लिइएको छ । बाढी, पहिरो, नदी कटान तथा जलउत्पन्न प्रकोप नियन्त्रणका लागि जोखिम आधारित योजना कार्यान्वयन गरिने प्रदेश सरकारले जनाएको छ ।

ऊर्जा क्षेत्रमा नवीकरणीय ऊर्जालाई प्रोत्साहन गरिने भएको छ । सौर्य ऊर्जा प्रणाली विस्तार, वैकल्पिक ऊर्जा प्रयोग तथा विद्युतीय सवारी साधन प्रवद्र्धन गर्ने नीति सरकारले अघि सारेको छ । प्रदेशका कार्यालय, विद्यालय तथा स्वास्थ्य संस्थामा वैकल्पिक ऊर्जा जडान गरिने भएको छ । खानेपानीतर्फ ‘एक घरः एक धारा’ अभियानलाई निरन्तरता दिइने भएको छ । ८० प्रतिशतभन्दा बढी सम्पन्न आयोजनालाई प्राथमिकता दिएर सम्पन्न गरिने नीति सरकारले लिएको छ । सुरक्षित खानेपानी तथा फोहर पानी व्यवस्थापनका कार्यक्रमलाई पनि प्राथमिकता दिइएको छ ।

वन तथा वातावरण क्षेत्रतर्फ वन व्यवस्थापन, जैविक विविधता संरक्षण, जडीबुटी तथा गैरकाष्ठ वन पैदावार प्रवद्र्धन गरिने भएको छ । वन डढेलो नियन्त्रण, वन्यजन्तु उद्धार तथा बिमा कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिइने नीति तथा कार्यक्रममा उल्लेख छ । शिक्षा क्षेत्रतर्फ एकीकृत प्रादेशिक शिक्षा नीति तर्जुमा गरिने भएको छ । ‘मेरो विद्यालय, मेरो दायित्व’ अभियान विस्तार गरिने तथा लुम्बिनी प्राविधिक विश्वविद्यालयलाई उत्कृष्ट प्राविधिक शिक्षाको केन्द्र बनाइने नीति सरकारले अघि सारेको छ । विज्ञान शिक्षा छात्रवृत्ति, स्मार्ट विद्यालय कार्यक्रम तथा ‘पढ्दै, सिक्दै, कमाउँदै’ कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिइने भएको छ ।
महिला, बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक तथा अपाङ्गता भएका व्यक्तिको संरक्षण र सशक्तीकरणका कार्यक्रमलाई प्राथमिकता दिइएको छ । घोराहीमा लैङ्गिक हिंसा पीडितका लागि दीर्घकालीन पुनस्र्थापना केन्द्र निर्माण अगाडि बढाइने भएको छ । बालविवाह तथा बालश्रममुक्त प्रदेश निर्माणका लागि अभियान सञ्चालन गरिने उल्लेख गरिएको छ ।

स्वास्थ्य क्षेत्रतर्फ राप्ती प्रादेशिक अस्पताललाई २०० शैय्यामा स्तरोन्नति गरिने भएको छ । लुम्बिनी प्रादेशिक अस्पताल र राप्ती प्रादेशिक अस्पतालमा जलन उपचार सेवा विस्तार गरिने तथा डायलाइसिस, बाँझोपन, नवजात शिशु सघन उपचार, रक्तसञ्चार तथा जेष्ठ नागरिक उपचार सेवा विस्तार गरिने नीति सरकारले अघि सारेको छ । ‘मानसिक स्वास्थ्यमा सुधारः स्वस्थ नागरिक लुम्बिनीको आधार’ अभियान सञ्चालन गरिने भएको छ । विद्यालय नर्स कार्यक्रम, टेलिमेडिसिन सेवा, सिकलसेल तथा थालासेमिया उपचार कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिइने भएको छ । प्रदेश जनस्वास्थ्य ऐन तर्जुमा गरी लागू गरिने नीति पनि सरकारले लिएको छ ।

सुरक्षा तथा सुशासनतर्फ प्रदेश सरकारले डिजिटल गभर्नेन्सलाई जोड दिएको छ । सेवा प्रवाहलाई फेसलेस, छिटोछरितो र प्रविधिमैत्री बनाइने भएको छ । डिजिटल टोकन, फाइल ट्र्याकिङ, एकल विन्दु सेवा प्रणाली लागू गरिने भएको छ । पत्रकार दुर्घटना बिमा कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिइने भएको छ । प्रदेश प्रमुख घर्ती मगरले प्रस्तुत गर्नु भएको नीति तथा कार्यक्रममा प्रदेश सरकारले मन्त्रालय संख्या घटाउने महत्वपूर्ण निर्णयसमेत नीति तथा कार्यक्रममा समेटेको छ । हाल रहेका १२ वटा मन्त्रालयलाई पुनर्संरचना गरी आगामी साउन १ गतेदेखि मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयसहित जम्मा आट वटा मन्त्रालय कायम गरिने भएको छ । संगठन तथा दरबन्दी पुनरावलोकन गरिने तथा प्रदेश किताबखाना स्थापना गरी कर्मचारीको सम्पूर्ण अभिलेख विद्युतीय प्रणालीमा राखिने नीति लिइएको छ । केही समय यता प्रदेशमा मन्त्रालयको संख्या धेरै भएको भन्ने बारेमा आलोचना भइरहेको थियो ।

प्रदेश सरकारले अधुरा आयोजना, बहुवर्षीय आयोजना तथा प्रदेश गौरवका आयोजनालाई प्राथमिकतामा राखेर बजेट विनियोजन गर्ने जनाएको छ । बेरुजु घटाउने, आन्तरिक नियन्त्रण प्रणाली लागू गर्ने तथा वार्षिक कम्तीमा ६० प्रतिशत बेरुजु फछ्र्यौट गर्ने लक्ष्यसमेत सरकारले अघि सारेको छ । नीति तथा कार्यक्रमको अन्त्यमा प्रदेश प्रमुख घर्तीमगरले संविधानको मर्मअनुसार समृद्ध लुम्बिनी प्रदेश निर्माणमा नीति तथा कार्यक्रमले महत्वपूर्ण योगदान पु¥याउने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो । उहाँले नीति तथा कार्यक्रम कार्यान्वयनमा प्रदेश सभा, राजनीतिक दल, निजी क्षेत्र, सञ्चारमाध्यम, नागरिक समाज तथा सम्पूर्ण नागरिकको सहयोग अपेक्षा गर्नुभयो ।

नीति तथा कार्यक्रममा दाङ जिल्ला

लुम्बिनी प्रदेश सरकारको आर्थिक वर्ष २०८३÷०८४ को नीति तथा कार्यक्रममा दाङ जिल्लालाई कृषि, पर्यटन, स्वास्थ्य, पूर्वाधार, सामाजिक विकास तथा प्रशासनिक केन्द्रको रूपमा विशेष प्राथमिकतामा राखिएको छ । प्रदेश राजधानी रहेको जिल्लाका रूपमा दाङमा आर्थिक, प्रशासनिक र सामाजिक पूर्वाधार विस्तारका योजना समेटिएका छन् ।
दाङ–प्यूठान सडकलाई प्राथमिकता
प्रदेश सरकारले दाङ–प्यूठान सडक आसपासका क्षेत्रमा उच्च मूल्यका बाली वस्तु उत्पादन र बजारीकरणका कार्यक्रम सञ्चालनका लागि सम्भाव्यता अध्ययन गर्ने भएको छ । यस सडक करिडोरलाई कृषि उत्पादन र आर्थिक गतिविधिसँग जोड्ने नीति लिइएको छ ।
धार्मिक तथा पर्यटन प्रवद्र्धन
दाङका पाण्डवेश्वर, देवीकोट, सुकौराकोट–दंगीशरण तथा छिल्लीकोट क्षेत्रको संरक्षण र पर्यटन प्रवद्र्धनलाई निरन्तरता दिइने भएको छ । यी क्षेत्रलाई धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्यटनसँग जोड्दै प्रचारप्रसार र पूर्वाधार विकासमा जोड दिइने नीति सरकारले अघि सारेको छ । त्यसैगरी कोइलाबासदेखि गोरक्षरत्ननाथ मन्दिर हुँदै स्वर्गद्वारीसम्म धार्मिक तथा सांस्कृतिक पथ विकास गरिने उल्लेख गरिएको छ । दाङलाई स्वर्गद्वारी र लुम्बिनीसँग जोडेर धार्मिक पर्यटनको केन्द्र बनाउने रणनीति सरकारले अघि सारेको छ ।
देउखुरीलाई आर्थिक केन्द्र बनाउने योजना
प्रदेश राजधानी देउखुरीलाई आर्थिक केन्द्रका रूपमा विकास गर्ने नीति नीति तथा कार्यक्रममा स्पष्ट रूपमा समेटिएको छ । अत्यावश्यक पूर्वाधार निर्माण, सहरी योजना तथा आर्थिक गतिविधि विस्तारका लागि लगानी बढाइने भएको छ ।
घोराहीमा दीर्घकालीन पुनस्र्थापना केन्द्र
लैङ्गिक हिंसा पीडित तथा प्रभावित महिलाका लागि दाङको घोराहीमा दीर्घकालीन पुनस्र्थापना केन्द्र निर्माण अगाडि बढाइने भएको छ । प्रदेशलाई लैङ्गिकमैत्री तथा हिंसामुक्त बनाउने अभियानअन्तर्गत यो योजना समावेश गरिएको हो ।
राप्ती प्रादेशिक अस्पताल स्तरोन्नति
दाङस्थित राप्ती प्रादेशिक अस्पताल लाई २०० शैय्याको अस्पतालमा स्तरोन्नति गरिने भएको छ । अस्पतालमा विशेषज्ञ सेवा विस्तार, जलन उपचार सेवा, टेलिमेडिसिन, डायलाइसिस तथा अन्य विशेष स्वास्थ्य सेवा थप गरिने नीति सरकारले लिएको छ ।
स्वर्गद्वारी धार्मिक पर्यटनसँग दाङको जोड
प्यूठानको स्वर्गद्वारीलाई दाङसँग धार्मिक तथा सांस्कृतिक रूपमा जोड्दै पर्यटन प्रवद्र्धन गरिने भएको छ । दाङ हुँदै स्वर्गद्वारी जाने धार्मिक मार्गलाई व्यवस्थित बनाउने योजना सरकारले अघि सारेको छ ।
कृषि तथा पशुपालन प्रवद्र्धन

दाङसहित हुलाकी मार्ग आसपासका क्षेत्रमा भैंसी प्रवद्र्धन कार्यक्रम सञ्चालन गरिने भएको छ । मासु तथा दुग्धजन्य उत्पादन वृद्धि गर्न पशुपालन व्यवसायलाई प्राथमिकता दिइने नीति लिइएको छ ।
खेलकुद तथा युवा विकास
‘एक स्थानीय तहः एक सुविधायुक्त खेल पूर्वाधार’ कार्यक्रमअन्तर्गत दाङका स्थानीय तहमा खेल पूर्वाधार विस्तार र स्तरोन्नतिका योजना सञ्चालन गरिने भएका छन् । युवालाई सीप, उद्यमशीलता र रोजगारीसँग जोड्ने कार्यक्रमलाई पनि प्राथमिकता दिइएको छ ।
फोहर व्यवस्थापन र सहरी विकास
प्रदेश राजधानी क्षेत्रको फोहर व्यवस्थापन आधुनिक प्रविधिबाट गरिने भएको छ । स्थानीय तहसँगको सहकार्यमा साझा फोहर व्यवस्थापन स्थल निर्माणको अध्ययन पनि अघि बढाइने नीति सरकारले लिएको छ ।
डिजिटल सेवा र प्रशासनिक सुधार
प्रदेश राजधानी दाङमै केन्द्रित हुने गरी डिजिटल गभर्नेन्स, फाइल ट्र्याकिङ, एकल विन्दु सेवा तथा प्रशासनिक सेवा प्रवाहलाई थप प्रविधिमैत्री बनाइने भएको छ ।

नवनिर्मित ‘शिवशक्ति भवन’ को समुद्घाटन गरिने

राप्ती पोष्ट

घोराही, १० जेठ । ब्रह्माकुमारीज विश्व विद्यालयको आयोजनामा घोराहीमा पहिलो पटक आध्यात्मिक अनुष्ठान हुँने भएको छ । घोराहीमा आगामी जेठ १५ गतेदेखि २० गतेसम्म ‘ब्रह्माकुमारीज राष्ट्रिय दिव्य सम्मेलन–२०८३’ आयोजना गरिएको हो ।
ब्रह्माकुमारीज राप्तिक्षेत्रकी क्षेत्रीय प्रमुख राजयोगिनी ब्र.कु. गीता न्यौपानेले विगतमा नेपालका अन्य जिल्लामा आयोजना हुँदै आएको सम्मेलन यस बर्ष पहिलो पटक दाङमा आयोजना गर्न थालिएको हो । सोही अवसरमा घोराहीमा नवनिर्मित ‘शिवशक्ति भवन’ को समुद्घाटन गरिनेछ ।

घोराहीमा आयोजना हुने कार्यक्रमका बारेमा जानकारी दिन शनिबार पत्रकार सम्मेलन आयोजना गरिएको थियो । ब्रह्माकुमारी ईश्वरीय विश्व विद्यालय एवं राजयोग प्रशिक्षण केन्द्र, नेपालको वार्षिक कार्यक्रम अनुसार क्षेत्रीय कार्यालय तुलसीपुरको आयोजना तथा घोराही शाखाको व्यवस्थापन र समन्वयमा बृहत् कार्यक्रम हुन लागेको हो ।
कार्यक्रमका बारेमा जानकारी दिंदै ब्रह्माकुमारी ईश्वरीय विश्व विद्यालय घोराहीका प्रवक्ता ब्रह्माकुमार माधव तिमिल्सिनाले घोराहमिा मिनी मधुवन स्थापना गर्न थालिएको बताउनुभयो । उहाँले घोराहीमा हुने कार्यक्रममा अन्तर्राष्ट्रिय केन्द्रबाट पनि सहभागि र अतिथीहरु आउने जानकारी गराउनुभयो ।
कार्यक्रमको उद्देश्य र विषयमाथि विस्तृतरुपमा क्षेत्रीय सचिव शिवलाल महताराले प्रकाश पार्नुभएको थियो । पत्रकार सम्मेलनमा दिइएको जानकारी अनुसार, आध्यात्मिक जागरण, नैतिक पुनर्जागरण तथा विश्वशान्तिको दिव्य सन्देश प्रवाह गर्ने मूल उद्देश्यका साथ आयोजना हुन लागेको यस राष्ट्रिय सम्मेलनमा देशभरका ४२ जिल्लाका साथै अन्तर्राष्ट्रिय मुख्यालय एवं पूर्वोत्तर भारत बनारस सबजोन क्षेत्रबाट समेत राजयोग साधक, सेवाकेन्द्र प्रतिनिधि, प्रशिक्षक तथा आध्यात्मिक अभियन्ताहरूको उल्लेखनीय सहभागिता रहनेछ ।

सम्मेलनका अवसरमा संस्थाको अन्तर्राष्ट्रिय नारा ‘विश्व नव निर्माणका लागि आध्यात्मिक जागरण’को राष्ट्रिय शुभारम्भ समेत गरिनेछ । आत्म–परिवर्तनद्वारा विश्व परिवर्तनको दिव्य लक्ष्य बोकेको यस अभियानले मानव जीवनमा सकारात्मक सोच, नैतिकता, सहअस्तित्व र विश्व बन्धुत्वको भावना विकास गर्न ठूलो योगदान पु¥याउने विश्वास लिइएको छ ।
सम्मेलनको प्रमुख आकर्षणका रूपमा घोराही–१५ मा नवकिरण आध्यात्मिक भरोसा र राजयोग शिक्षा तथा अनुसन्धान केन्द्रको मातहतमा निर्मित ‘शिवशक्ति भवन’ को समुद्घाटन कार्यक्रम पनि रहनेछ । यो भवन स्थानीय दानवीर देवराज पाण्डेबाट दानस्वरूप प्राप्त साढे सात कठ्ठा जग्गामा निर्माण गरिएको छ । साविक राप्ती र हाल कर्णाली तथा लुम्बिनी प्रदेशका छ जिल्लामा सेवा प्रवाह गरिरहेको यस संस्थाको यो परियोजना अन्तर्गत करिब दुई सय जनाभन्दा बढीको आवासीय सुविधा र पाँच सय जनाभन्दा बढी क्षमताको बहुउद्देश्यीय अडिटोरियम सभाहल लगायतका भौतिक संरचनाहरू तयार भएका छन् ।

यस परियोजनाका लागि संघीय सरकारबाट चार करोड ४७ लाख, प्रदेश सरकारका विभिन्न मन्त्रालयबाट एक करोड ५५ लाख ६५ हजार, स्थानीय सरकारबाट ३१ लाख गरी कुल छ करोड ३३ लाख ६५ हजार रुपैयाँ सरकारी बजेट प्राप्त भएको थियो । यसका साथै संस्थाका सदस्य, दाता र जग्गा बिक्रीबाट समेत गरी हालसम्म कुल नौ करोड पाँच लाख ३८ हजार रुपैयाँ खर्च भइसकेको जानकारी दिइयो ।

लुम्बिनी प्रदेशका तत्कालीन मुख्यमन्त्री शंकर पोखरेलद्वारा २०७६ साल मंसिर २१ गते शिलान्यास गरिएको उक्त भवनको निर्माण कार्य सम्पन्न भएसँगै जेठ १५ गते उद्घाटन हुन लागेको हो । छ दिने वृहत् सम्मेलनका क्रममा विभिन्न सामाजिक तथा चेतनामूलक कार्यक्रमहरू समेत सञ्चालन गरिनेछन् । जस अन्तर्गत जेठ ११ गते बिहान घोराही नगरमा सरसफाइ अभियान चलाइनेछ, जसले नागरिकमा स्वच्छता र वातावरणीय जिम्मेवारीप्रतिको सचेतना बढाउने अपेक्षा गरिएको छ ।

त्यसैगरी, जेठ १७ गते बिहान नगर परिक्रमासहितको शान्ति पदयात्रा आयोजना गरिनेछ, जसले समाजमा शान्ति, अहिंसा, सद्भाव र सकारात्मक सोचको सन्देश फैलाउनेछ । सम्मेलनमा विशेष रूपमा राजयोग साधना सेसन, आध्यात्मिक चिन्तन, अनुभव आदान–प्रदान, संस्थागत समन्वय र वार्षिक समीक्षा जस्ता प्राविधिक सत्रहरू सञ्चालन हुनेछन् ।

यस कार्यक्रमको अर्को महत्वपूर्ण पाटो समाजमा नैतिकता, संस्कार र आध्यात्मिक जीवनशैलीमा प्रेरणादायी योगदान पु¥याउँदै आएका दुई सय ५० जना कन्या कुमारीहरूको विशेष सम्मान कार्यक्रम हो । यस सम्मानले समाजमा नारीप्रतिको सम्मान, समानता र सकारात्मक दृष्टिकोणलाई सुदृढ गर्ने तथा छोरीहरू बोझ होइनन्, बरु समाजको गौरव र भविष्यको शक्ति हुन् भन्ने व्यावहारिक सन्देश स्थापित गर्न मद्दत पुग्ने आयोजकको विश्वास छ ।

‘नारी शक्ति नै समाज रूपान्तरणको आधार हो’ भन्ने मूल मर्मलाई आत्मसात गर्दै ब्रह्माकुमारीजले यो सम्मानको कार्यक्रम राखेको हो । सम्मेलनका अवसरमा बाहिरबाट आउने अतिथि तथा सहभागीहरूलाई दाङको प्रसिद्ध धारापानी मन्दिर, बाह्रकुने दह लगायतका धार्मिक तथा प्राकृतिक स्थलहरूको भ्रमण गराइनेछ भने स्वर्गद्वारी र लुम्बिनी दर्शनको समेत व्यवस्था मिलाइएको छ । यसबाट नेपालको आध्यात्मिक, ऐतिहासिक र प्राकृतिक सम्पदाको प्रत्यक्ष अनुभव गराउँदै धार्मिक पर्यटन, सांस्कृतिक पहिचान र स्थानीय अर्थतन्त्रको प्रवद्र्धनमा टेवा पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

यसले आकस्मिकता र प्रकृति संरक्षणसँगै पर्यटन विकास सम्भव छ भन्ने सकारात्मक सन्देश प्रवाह गर्ने विश्वास गरिएको छ । विश्वभरका एक सय ४० भन्दा बढी देशहरूमा १० हजारभन्दा बढी सेवाकेन्द्रहरू मार्फत मानव कल्याणमा सक्रिय यस संस्थाले संयुक्त राष्ट्रसंघका विभिन्न निकायहरूसँग परामर्शदाता र पर्यवेक्षकका रूपमा काम गर्दै आएको छ ।

नेपालमा वि.सं. २०२३ सालदेखि सेवा सुरु गरेको यस संस्थाका हाल देशभर एक हजार पाँच सय को हाराहारीमा शाखाहरू क्रियाशील छन् भने दाङमा मात्रै एउटा क्षेत्रीय कार्यालय, सात वटा शाखा र सात वटा इकाई केन्द्रहरू सक्रिय रहेका छन् ।
वर्तमान समयमा भौतिकवाद, तीव्र सहरीकरण, मानसिक तनाव, र पारिवारिक बेमेल जस्ता चुनौतीहरू बढिरहेको सन्दर्भमा ब्रह्माकुमारीजले सञ्चालन गर्ने तनाव व्यवस्थापन, सकारात्मक चिन्तन, दुव्र्यसन मुक्ति र स्व–व्यवस्थापन नेतृत्व कला जस्ता प्रशिक्षणहरूले समाजलाई सही दिशा दिन महत्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेका छन् ।

त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग मूल्य शिक्षा र आध्यात्मिकताका पाठ्यक्रम समावेश गर्ने विषयमा सम्झौता भइसकेको र भविष्यमा यसको कार्यान्वयनसँगै समाजमा व्याप्त नैतिक पतन र भ्रष्टाचार न्यूनीकरणमा ठूलो सहयोग पुग्ने विश्वास रहेको जानकारी पनि सोही अवसरमा दिइएको थियो । यस्तै सम्मेलन गत बर्ष भैरहवामा आयोजन ागरिएको थियो । यस्तै सम्मेलन, पोखरा, धनगढी र काठमाडौं लगायतका स्थानमा हुँदै आएकोमा पहिलो पटक साविक राप्ती अन्तरगत घोराहीमा आयोजना गर्न थालिएको हो ।

पत्रकार सम्मेलनमा नेपाल पत्रकार महासंघ दाङका अध्यक्ष सन्तोष सुवेदीले व्रह्माकुमारी विश्व विद्यालयले आयोजना गर्ने यस खालको कार्यक्रमबाट मानिसमा आध्यामिक चिन्तनको विकासमा सहयोग पु¥याउने विश्वास गर्नुभयो । कार्यक्रमका लागि संचारको सहयोग रहने पनि उहाँले बताउनुभयो ।

राप्ती पोष्ट

घोराही, जेठ । जिल्ला प्रहरी कार्यालय दाङले चालु आर्थिक वर्ष २०८२÷०८३ को हालसम्म अपराध नियन्त्रण, लागूऔषध नियन्त्रण, ट्राफिक व्यवस्थापन, सामुदायिक सुरक्षा तथा महिला–बालबालिका संरक्षणका क्षेत्रमा उल्लेख्य गतिविधि गरेको जनाएको छ । बिहीबार जिल्ला प्रहरी कार्यालय दाङमा आयोजित पत्रकार भेटघाट कार्यक्रममा वैशाख महिनासहित चालु आर्थिक वर्षको प्रगति विवरण सार्वजनिक गर्दै प्रहरीले फरार प्रतिवादी पक्राउदेखि लागूऔषध नियन्त्रण, अवैध उत्खनन् रोकथाम, घरेलु हिंसा व्यवस्थापन र समुदाय–प्रहरी साझेदारी कार्यक्रमलाई प्राथमिकताका साथ अघि बढाइएको जानकारी दिएको हो ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय दाङका प्रवक्ता तथा प्रहरी नायव उपरिक्षक रेशम बोहराका अनुसार वैशाख महिनामा मात्रै विभिन्न अदालतबाट फैसला भई फरार रहेका ६३ जना प्रतिवादी पक्राउ परेका छन् । पक्राउ परेकामध्ये पाँच जना १० वर्षपछि, पाँच जना पाँच वर्षपछि र ५३ जना पाँच वर्षभन्दा कम अवधिका फरार प्रतिवादी रहेका छन् । उनीहरूबाट १७ वर्ष ९ महिना १७ दिन कैद तथा तीन लाख ९२ हजार २३४ रुपैयाँ जरिवाना असुल गरिएको प्रहरीले जनाएको छ ।
यस अवधिमा जिल्लाभर १०३ वटा मुद्दा दर्ता भएका छन् भने २४ वटा मुद्दा फछ्र्योट भएका छन् । हाल ७९ वटा मुद्दा अनुसन्धान तथा कारवाहीको प्रक्रियामा रहेका छन् । सबैभन्दा बढी १९ वटा झुण्डिएर आत्महत्या सम्बन्धी, १४ वटा लागूऔषध, १३ वटा भवितव्य ज्यान तथा १० वटा बैंकिङ कसुरका मुद्दा दर्ता भएका छन् । जवरजस्ती करणी, सवारी ज्यान, चोरी, अभद्र व्यवहारलगायतका मुद्दाहरू पनि उल्लेख्य संख्यामा दर्ता भएका छन् ।

लागूऔषध नियन्त्रणतर्फ दाङ प्रहरीले चालु आर्थिक वर्षमा तीव्र कारवाही अघि बढाएको जनाएको छ । हालसम्म ९१ वटा लागूऔषध सम्बन्धी मुद्दा दर्ता भएका छन् भने १७७ जना अभियुक्त पक्राउ परेका छन् । प्रहरीले ३५० ग्राम ९६८ मिलिग्राम ब्राउन सुगर, ११ केजी २८८ ग्राम चरेश, दुई केजीभन्दा बढी गाँजा तथा दुई हजार ८७८ वटा नाइट्राजेपाम ट्याब्लेट बरामद गरेको जनाएको छ । वैशाख महिनामा मात्रै १०५ ग्रामभन्दा बढी ब्राउन सुगर र ८९५ ग्राम चरेशसहित ३० जना पक्राउ परेका छन् । प्रहरीले लागूऔषध प्रयोग तथा ओसारपसार नियन्त्रणका लागि विद्यालय, समुदाय तथा स्थानीय तहसँग सहकार्य गरी सचेतनामूलक कार्यक्रम पनि सञ्चालन गरिरहेको जनाएको छ ।

सार्वजनिक गरिएको तथ्यांकअनुसार जिल्लामा आत्महत्याका घटनाले पनि चिन्ता बढाएको देखिन्छ । वैशाख महिनामा मात्रै २१ वटा आत्महत्या सम्बन्धी घटना दर्ता भएका छन् । झुण्डिएर आत्महत्या गर्नेको संख्या १९ रहेको छ भने विष सेवन गरी आत्महत्या गर्ने घटना दुई वटा छन् । आत्महत्या गर्नेहरूमध्ये १८ वर्षमुनिका चार जना, १९ देखि २५ वर्ष उमेर समूहका पाँच जना तथा २६ देखि ३५ वर्ष उमेर समूहका तीन जना रहेका छन् । लिङ्गका आधारमा हेर्दा १७ पुरुष र दुई जना महिला रहेका छन् । मानसिक स्वास्थ्य, पारिवारिक तनाव तथा सामाजिक समस्याका कारण यस्ता घटनामा वृद्धि भएको हुनसक्ने प्रहरीको अनुमान छ ।

प्रहरीले अवैध नदीजन्य पदार्थ उत्खनन् तथा वन पैदावार ओसारपसार नियन्त्रणमा पनि कडाइ गरेको जनाएको छ । चालु आर्थिक वर्षमा मात्रै अवैध उत्खनन् तथा भन्सार छली सम्बन्धी कारवाहीबाट एक करोड ६२ लाख ७२ हजार चार सय ३८ रुपैयाँ बराबरको अवैध सामान नियन्त्रणमा लिइएको छ । ६ वटा जेसीभी, १६ टिप्पर र १४० वटा ट्याक्टर नियन्त्रणमा लिएर ४३ लाख ११ हजार २५५ रुपैयाँ राजश्व संकलन गरिएको प्रहरीले जनाएको छ । त्यसैगरी ५८६ दशमलव ८१ क्युफिट अवैध काठ बरामद गरिएको छ, जसको मूल्य एक करोड २७ लाख ३२ हजार १६७ रुपैयाँ बराबर रहेको जनाइएको छ । वैशाख महिनामा मात्रै १९० दशमलव ३२ क्युफिट अवैध काठ बरामद गरी ३५ लाख ८७ हजार ५५० रुपैयाँ बराबरको राजश्व संकलन गरिएको प्रहरीले जनाएको छ ।

ट्राफिक व्यवस्थापनतर्फ पनि दाङ प्रहरीले सक्रियता बढाएको देखिएको छ । चालु आर्थिक वर्षको हालसम्म ११ हजार ६५३ वटा सवारी साधनमाथि कारवाही गरिएको छ । यसबाट एक करोड २१ लाख १४ हजार रुपैयाँभन्दा बढी राजश्व संकलन भएको प्रहरीले जनाएको छ । वैशाख महिनामा मात्रै एक हजार ५७५ वटा सवारी साधन कारवाहीमा परेका छन्, जसबाट १५ लाख ५३ हजार ५०० रुपैयाँ राजश्व संकलन भएको छ । ट्राफिक दुर्घटनामा हालसम्म ३०२ वटा दुर्घटना हुँदा ६३ जनाको मृत्यु भएको छ भने ५३१ जना घाइते भएका छन् । वैशाख महिनामा मात्रै ३४ वटा दुर्घटना हुँदा १० जनाको मृत्यु र ८४ जना घाइते भएको तथ्यांक सार्वजनिक गरिएको छ । सवारी दुर्घटना न्यूनीकरणका लागि प्रहरीले सचेतनामूलक कार्यक्रम, ट्राफिक चेकिङ र विद्यालयस्तरीय अभियान सञ्चालन गरिरहेको जनाएको छ ।

सामुदायिक प्रहरी साझेदारी कार्यक्रमअन्तर्गत जिल्लाभर १७९ वटा कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको छ, जसबाट नौ हजार ३१ जना लाभान्वित भएका छन् । लागूऔषध विरुद्ध सचेतना, सवारी दुर्घटना न्यूनीकरण, विद्यालय सम्पर्क कार्यक्रम, महिला तथा बालबालिका विरुद्ध हुने अपराध नियन्त्रण तथा समुदाय सचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको प्रहरीले जनाएको छ । यसका अतिरिक्त “प्रहरी खबर” नामक साप्ताहिक रेडियो कार्यक्रम रेडियो स्वर्गद्वारी एफएम र रेडियो बंगलाचुलीमार्फत प्रसारण भइरहेको जानकारी पनि दिइएको छ । प्रहरीमा प्रविधिको प्रयोग बढाउँदै मोबाइल एपमार्फत उजुरी दर्ता गर्न सकिने व्यवस्था गरिएको जनाइएको छ ।

महिला तथा बालबालिका सम्बन्धी उजुरीको संख्या पनि उल्लेख्य देखिएको छ । हालसम्म १३६ वटा महिला तथा बालबालिका सम्बन्धी उजुरी दर्ता भएका छन्, जसमध्ये १३२ वटा मिलापत्रमार्फत समाधान गरिएको छ भने चार वटा बाँकी रहेका छन् । घरेलु हिंसा सम्बन्धी चालु आर्थिक वर्षमा १५० निवेदन परेका छन्, जसमध्ये ११६ वटा मिलापत्र भएका छन् भने २७ वटा सम्बन्ध विच्छेदका लागि अदालत गएका छन् । घोराही उपमहानगरपालिकाबाट सबैभन्दा बढी ३१ वटा घरेलु हिंसाका उजुरी परेका छन् भने तुलसीपुर उपमहानगरपालिकाबाट २९ वटा उजुरी दर्ता भएका छन् ।

हराएका महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक खोजतलासमा पनि प्रहरीले सक्रियता देखाएको जनाएको छ । चालु आर्थिक वर्षमा ६१५ जना हराएको निवेदन प्राप्त भएकामा ६०८ जना फेला पारिएको प्रहरीले जनाएको छ । हाल सात जना अझै फेला पर्न बाँकी रहेका छन् । हराएकामध्ये महिला, बालिका र बालकको संख्या बढी रहेको तथ्यांकले देखाएको छ ।
जिल्लामा राजनीतिक गतिविधिहरू खासै नभएको प्रहरीले जनाएको छ । वैशाख महिनामा तीन वटा शान्ति ¥याली, छ वटा विरोध कार्यक्रम, सात वटा ज्ञापनपत्र बुझाउने कार्यक्रम तथा एक वटा कोणसभा सम्पन्न भएको प्रहरीले जनाएको छ । यस्ता गतिविधिलाई शान्तिपूर्ण र व्यवस्थित बनाउन सुरक्षा व्यवस्थापनलाई प्रभावकारी बनाइएको प्रहरीको भनाइ छ ।

प्रहरीले आफ्ना कर्मचारीहरूको मनोबल अभिवृद्धिका लागि पनि विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको जनाएको छ । “नेचर वाक”, योग कार्यक्रम, सामूहिक भोजन, जन्मदिन मनाउने, गुनासो व्यवस्थापन तथा सरुवा भएर जाने र आउने प्रहरी कर्मचारीलाई सम्मान तथा अभिमुखीकरण गर्ने कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको जानकारी दिइएको छ । प्रहरी संगठनभित्र आपसी सद्भाव, मानसिक स्वास्थ्य र सहकार्यको भावना विकास गर्न यस्ता कार्यक्रम प्रभावकारी बन्दै गएको प्रहरीको दाबी छ । पत्रकार भेटघाट कार्यक्रममा जिल्लाको शान्ति सुरक्षा, अपराध अनुसन्धान, सुशासन र नागरिकमैत्री सेवा प्रवाहलाई अझ प्रभावकारी बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरिएको थियो । जिल्ला प्रशासन कार्यालय, अदालत, सरकारी वकिल कार्यालय, स्थानीय तह, सञ्चारकर्मी तथा सरोकारवाला निकायसँगको सहकार्यलाई थप मजबुत बनाउँदै जिल्लामा सुरक्षा व्यवस्थापन प्रभावकारी बनाइने प्रहरी नायव उपरिक्षक बोहराले बताउनुभयो । उहाँले नागरिकको सहयोगले मात्रै प्रहरी सफल हुने भन्दै सहयोगका लागि अपिल गर्नुभयो ।