राप्ती पोष्ट
घोराही, भदौ ।
पोषणमार्फत जीवन रुपान्तरण परियोजनाले जिल्लास्थित स्थानीय तह तथा सरोकारवालाहरुसँग परिचयात्मक तथा जिल्ला स्तरीय छलफल गरेको छ ।
जिल्ला समन्वय समिति दाङको सहजीकरणमा परियोजना संचालन गर्ने संस्था ब्याकवार्ड सोसाईटी एजुकेशन बेसको समन्वयमा शुक्रबार घोराहीमा कार्यक्रम गरी वृहत छलफल गरेको हो ।
जिल्ला समन्वय समिति दाङका प्रमुख नित्यानन्द शर्माको अध्यक्षतामा भएको कार्यक्रममा दाङमा पोषणको अवस्था र देखा परेको समस्या एवम् चुनौति कम गर्न थालिएका प्रयासका बारेमा छलफल गरिएको छ ।
बालबालिकाको पोषण अवस्था र मातृ मृत्युदर लुम्बिनी प्रदेशमा सबैभन्दा धेरै रहेको र यसको प्रत्यक्ष मारमा दाङ पनि पर्ने भएकाले परियोजनाले पोषणमार्फत जीवन रुपान्तरणको कार्यक्रमलाई बस्ती स्तरसम्म लैजान लागेको जानकारी गराईएको थियो ।
सो अवसरमा दाङको पोषण तथा सुरक्षित मातृत्व बारे स्वास्थ्य कार्यालय दाङकी पब्लिक हेल्थ नर्सिङ निरिक्षक रीता न्यौपानेले जिल्लामा पोषण दरको अवस्था सन्तोषजनक नरहेको बताउनुभयो ।
उहाँले ०–२३ महिनासम्मका बालबालिकाको पोषण दर ६९ प्रतिशत रहेको बताउनुभयो । विगत वर्षभन्दा यसको दर यो पटक अझ घटेको बताउनुभयो ।
जिल्लामा ७१.८ प्रतिशत महिला तथा किशोरीहरु आईरन चक्की सेवनकर्ता रहेको बताउँदै यसको दरमा सुधार हुँदै गएको बताउनुभयो । तर, जिल्लामा
क्याल्सियम खानेहरु ४१ प्रतिशत मात्रै रहेको बताउनुभयो । यसो हुनुमा क्याल्सियमको फ्रि सप्लाई नभएको र किनेर खाँदा समस्या रहेको बताउनुभयो ।
बालबालिकाहरुलाई नियमित रुपमा खुवाईने भिटामिन ए र जुकाको औषधीको कभरेज भने राम्रो रहेको तथ्यांक प्रस्तुत गर्नुभयो । उहाँका अनुसार क्रमशः ११६ र ११३.८ प्रतिशत रहेको छ ।
यसैगरी, जिल्लामा पूर्ण स्तनपान गराउने सुत्केरी आमा ६६ प्रतिशत रहेको र यो केही सुधारको अवस्थामा रहेको जानकारी दिनुभयो ।
जिल्लामा संस्थागत स्वास्थ्य संस्थामा सुत्केरी हुने दर ७६ प्रतिशत रहेको र यो घटेको उहाँको भनाई थियो । सरकारको लक्ष्य ९० प्रतिशत पुर्याउने भएपनि यो निकै चुनौतिपूर्ण रहेको हुँदा सूचक सुधारका लागि साझा प्रयास आवश्यक रहेको बताउनुभयो ।
अहिले पनि १६ प्रतिशत किशोरी अर्थात २० वर्ष नपुग्दै आमा बन्नेहरुको संख्या छ । ‘यो हुनुमा समाजको स्वरुप पनि कारक रहेको छ । शहर बजारमा भन्दा ग्रामीण क्षेत्रका पालिकाहरुमा उमेर नपुग्दै सुत्केरी हुने दर धेरै छ । जस्तो २९ प्रतिशत बंगलाचुलीमा, ४० प्रतिशत बबई गाउँपालिकामा किशोरी उमेरमै सुत्केरी भएको तथ्यांक छ’, उहाँले भन्नुभयो ।
हेलनकेलरका प्रतिनिधि भरत शर्माले पोषण सुरक्षा तथा सुरक्षित मातृत्वका बारेमा परियोजनाले गर्ने कामका बारेमा जानकारी गराउनुभएको थियो ।
उहाँले पोषणको अवस्था र दीगो विकास लक्ष्य बिचको सन्तुलन मिलाउन परियोजनामार्फत प्रयास भईरहेको बताउनुभयो । अहिले नेपालमा कुपोषणका कारण ५३ प्रतिशत बालबालिकाको मृत्यु हुनेगरेको तथ्यांक प्रस्तुत गर्नुभयो ।
रक्तअल्पता ५० प्रतिशत लुम्बिनीमा रहेको, २५ प्रतिशत पुड्कोपन रहेको कारण औँल्याउँदै उहाँले गम्भीर कुपोषण भएका बालबालिका ५–२० गुणा मर्ने सम्भावना रहेको तथ्य प्रस्तुत गर्नुभयो ।
‘दीगो विकासको १७ सुचक मध्ये १२ वटा पोषणको छ । यसमा लुम्बिनीको पोषण र सुरक्षित मातृत्वको अवस्था निकै चिन्ताजनक छ’, उहाँले भन्नुभयो
‘कुपोषण दर ४ प्रतिशतमा झार्ने भएनिएको छ तर प्रदेशमा राम्रो संकेत देखिदैन ।’
उहाँका अनुसार, ४ प्रतिशत कोशी प्रदेशमा, १० प्रतिशत मधेश प्रदेशमा, ७ प्रतिशत वाग्मती प्रदेशमा, ६ प्रतिशत गण्डकी प्रदेशमा, १६ प्रतिशत लुम्बिनी प्रदेशमा, ३.५ प्रतिशत कर्णाली प्रदेशमा र ५.१ प्रतिशत सुदूरपश्चिम प्रदेशमा रहेको छ ।
गाउँमा १२ प्रतिशतको हाराहारीमा कुपोषणको अवस्था रहँदा १८ प्रतिशत शहरमा देखा परेको छ । यसैलाई ध्यानमा राखेर परियोजनामार्फत २ हजार दिनमा पाँच जीवन रक्षक कार्यक्रम संचालन गरिरहेको उहाँको भनाई छ ।
यसैगरी, आईडीई नेपालकी कल्पना धितालले पोषण सुधारका लागि परियोजनाले कृषि क्षेत्रमा गर्न लागेका काम बारे जानकारी गराउनुभएको थियो ।
कार्यक्रममा तुलसीपुर उपमहानगरपालिकाका नगरप्रमुख टीकाराम खड्काले पहुँचमा नरहेकाहरु जोखिम रहेको अर्काेतिर जानेका बुझेकाहरुले पनि लापरबाही गर्ने काम गर्दा पोषण सुरक्षामा चुनौति थपिएको बताउनुभयो ।
कार्यक्रममा प्रमुख जिल्ला अधिकारी रामबन्धु सुवेदीले मानिसको खानपान र जीवन शैलीका कारण जाने बुझेकाहरु पनि कुपोषणको जोखिममा रहेको बताउनुभयो ।
शिक्षा, स्वास्थ्य र पोषण पूर्वाधारको पनि पूर्वाधार रहेको हुँदा स्थानीय सरकारले समन्वय गरेर काम गर्न सक्नुपर्ने उहाँले बताउनुभयो । पोषणमा आधारित व्यवहार रुपान्तरणको अभियान पालिकाले चलाउनुपर्ने तथा टोल टोलमा महिला परिचालन गरेर पोषण सुरक्षामा ध्यान दिनुपर्नेमा उहाँको जोड थियो ।
राप्ती स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानकि पोषण अधिकृत रोशीना बन्जाडेले पोषण सुधारका लागि स्थानीय सरकारको भुमिका बढाउनुपर्ने बताउनुभयो ।
घोराही उपमहानगरपालिकाको स्वास्थ्य शाखा प्रमुख राधा पौडेलले बालबालिकाको स्वास्थ्य सुधारका विद्यालय तहबाट काम गर्नुपर्ने बताउनुभयो । किशोरीहरुका लागि दिईने फोलिक एसिड कार्यक्रममा सामुदायिक विद्याललयका शिक्षकले सहयोग नगरेको गुनासो पोख्नुभयो ।
सो अवसरमा जिल्ला समन्वय समिति प्रमुख नित्यानन्द शर्माले लुम्बिनी प्रदेश सबै प्रदेश भन्दा पोषणको सुचकमा कमजोर हुनु लाजमर्दो विषय भएको बताउनुभयो । मानव स्वास्थ्य सुचकांकमा सुधार ल्याउन तीन तहका सरकार बीच समन्वय बलियो बनाउन र यस क्षेत्रमा कार्यरत संघसंस्थाको कार्यक्रमबाट लक्षित विषयमा लाभ लिन सक्नुपर्ने बताउनुभयो ।
बेसका अध्यक्ष महावीर चौधरीको स्वागत मन्तव्यबाट शुरु भएको कार्यक्रमको सहजीकरण जिल्ला समन्वय समितिकी नायव सुब्बा बिमला पाण्डेले गर्नु भएको थियो ।
